يافت در قرن نخستين اسلامي فقهاي عامه به دو گروه عمده يعني أهل حديث كه عمدتاً در حجاز بودند وأصحاب رأي كه غالباً مقيم عراق بودند تقسيم شدند . أهل حديث براي يافتن حكم شرعي ابتدأ به قرآن كريم مراجعه مينمودند چنانكه حكم را در آن نمييافتند به أحاديث پيامبر رجوع مينمودند اگر أحاديث پيامبر متعارض مينمود ودليلي بر ترجيح نمييافتند به أقوال وفتاواي صحابه رجوع مينمودند اين گروه حتى خبر ضعيف ومرسل را بر قياس ترجيح ميدادند . ولي أهل رأي چنانكه حكم مسئله‌اي را در قرآن نمييافتند يا سنت قطعي بر آن دلالتي نداشت بر أساس رأي وقياس فتوا ميدادند . در فقه اماميه نيز ، أهل حديث به جمع آوري وضبط أحاديث وتنظيم وساماندهي آن مبادرت نمودند وآنها عقل را در استنباط احكام شرعي معتبر نميدانستند وبه هر گونه حديث عمل ميكردند ودر تقدم حديث حتى بر دليل عقلي متقن ترديد نميكردند . ولي از زمان شيخ مفيد « عقل » جايگاه خويش را در فقه شيعه پيدا كرد وي در زمينة جايگاه عقل اظهار داشت : « ان وجدنا حديثاً يخالف أحكام العقول طرحناه لقضيّة العقول بفساده » ( « 1 » ) . تلاش گستردة شيخ مفيد وشاگردان أو مانند سيد مرتضي به ثمر نشست وموجب زوال مكتب حديثي در نيمة أول قرن پنجم هجرت گرديد . ولي اين مكتب در قرن يازدهم هجري با عنوان « اخباريگري » تجديد حيات يافت . اگر چه مركز أصلي اخباريگري در اين مقطع در بحرين بود ولي گرايش به آن از دهة چهارم قرن يازدهم در برخي از شهرها ومراكز علمي بين النهرين نفوذ كرد ومورد پذيرش فقها قرار گرفت . ( « 2 » ) سپس در إيران نيز به تدريج از نيمة قرن يازدهم پيرواني پيدا كرد وبسياري از + + + + +

--> ( 1 ) . تصحيح الاعتقاد : 125 . ( 2 ) . زمين در فقه اسلامي ( مقدمه اي بر فقه شيعه ) : 69 - 70 .